Tititada Academy Logo
Tìm kiếm

Nền kinh tế thị trường là gì?

Điểm nhấn chính:

- Nền kinh tế thị trường là một hệ thống kinh tế, trong đó các quyết định kinh tế và giá cả hàng hóa, dịch vụ được điều chỉnh theo sự tác động lẫn nhau của người mua và người bán.

- Các đặc điểm để nhận biết một nền kinh tế thị trường bao gồm: sở hữu tư nhân, cạnh tranh, động cơ từ lợi nhuận, sự can thiệp của chính phủ và tối ưu quyền của người tiêu dùng.

Tìm hiểu cùng Tititada!

Nền kinh tế thị trường là một hệ thống kinh tế trong đó các quyết định kinh tế và giá cả hàng hóa, dịch vụ được điều chỉnh theo sự tương tác giữa người dân và các doanh nghiệp của một quốc gia.

Trong nền kinh tế thị trường, việc phân bổ nguồn lực, quyết định đầu tư và sản lượng hàng hóa, dịch vụ được điều tiết bởi các lực lượng cung và cầu thay vì chịu sự kiểm soát hoàn toàn của chính phủ.

Chính phủ có thể can thiệp hoặc thực hiện hệ thống kinh tế hóa tập trung, nhưng thông thường thuật ngữ trên đề cập đến một nền kinh tế theo định hướng thị trường.

Các đặc điểm chính của một nền kinh tế thị trường

1. Sở hữu tư nhân:Nền kinh tế thị trường là một phần của chủ nghĩa tư bản, trong đó phần lớn các nguồn lực, phương tiện sản xuất và hoạt động kinh doanh thuộc quyền sở hữu tư nhân và được vận hành bởi các cá nhân hoặc doanh nghiệp.

2. Cạnh tranh: Các nền kinh tế thị trường phát triển dựa trên sự cạnh tranh giữa người mua và người bán. Cạnh tranh giúp thúc đẩy hiệu quả, đổi mới và chất lượng đồng thời đảm bảo giá cả được đưa ra một cách hợp lý.

3. Cơ chế giá: Giá cả được xác định bởi cung và cầu. Những thay đổi trong giá cả phản ánh những thay đổi trong điều kiện thị trường và từ đó điều chỉnh các quyết định phân bổ nguồn lực và sản xuất.

4. Động cơ vì lợi nhuận: Các cá nhân và doanh nghiệp luôn hướng đến việc theo đuổi lợi nhuận mục tiêu. Lợi nhuận có vai trò như động lực để thúc đẩy đầu tư, đổi mới và mở rộng sản xuất.

5. Sự can thiệp hạn chế từ chính phủ: Trong nền kinh tế thị trường, vai trò của chính phủ thường chỉ tới mức: thiết lập và thực thi các quy định pháp luật, đảm bảo cạnh tranh công bằng, bảo vệ quyền sở hữu và cung cấp hàng hóa, dịch vụ cộng đồng.

6. Quyền tối thượng của người tiêu dùng: Sở thích và sự lựa chọn của người tiêu dùng ảnh hưởng đến việc sản xuất và tính sẵn có của hàng hóa và dịch vụ. Các nhà sản xuất đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng để tối ưu hóa các sản phẩm, dịch vụ mà họ cung cấp, cũng như lợi nhuận từ đó.

Nền kinh tế thị trường hiện đại

Trong phần lớn thế kỷ trước, nền kinh tế thị trường là một khái niệm trái ngược hoàn toàn với nền kinh tế chỉ huy (hay command economy). Cuba, Bắc Triều Tiên và Liên Xô trước đây đều có hoặc từng có nền kinh tế chỉ huy. Trung Quốc duy trì nền kinh tế chỉ huy cho đến năm 1978, và sau đó chuyển đổi sang nền kinh tế hỗn hợp, pha trộn các yếu tố cộng sản và tư bản chủ nghĩa.

Ngày nay, không có nền kinh tế nào, ngoại trừ những thành phần có quy mô nhỏ nhất, là nền kinh tế thị trường thuần túy, bởi tất cả các thị trường luôn được quy định và kiểm soát ở một mức độ nào đó.

Hầu hết các quốc gia phát triển đều là nền kinh tế hỗn hợp, là sự pha trộn giữa thị trường tự do và có một số can thiệp từ chính phủ. Tuy nhiên, những sự can thiệp đó chỉ trong phạm vi cần thiết để đảm bảo sự ổn định cho thị trường. Chúng có thể gồm ấn định giá, cấp phép, đưa ra hạn ngạch và trợ cấp. Ngoài ra, việc Chính phủ sản xuất một hàng hóa công cộng nào đó có thể được xem là độc quyền chính phủ, trong lĩnh vực hàng hoá đó.

Mặc dù nền kinh tế thị trường là lựa chọn phổ biến của nhiều quốc gia, song vẫn có một số tranh luận về mức độ can thiệp của chính phủ được coi là tối ưu cho các hoạt động kinh tế hiệu quả. Hầu hết các nhà kinh tế tin rằng, các nền kinh tế thị trường sẽ thành công hơn trong việc tạo ra của cải, tăng trưởng kinh tế và nâng cao mức sống cho người dân.

Phân loại các nền kinh tế thị trường

Trong nền kinh tế thị trường, có sáu loại thị trường chính như sau:

1. Thị trường cạnh tranh hoàn hảo

Khái niệm này (perfect competition) mô tả một thị trường tự do, trong đó có nhiều nhà cung cấp và người mua hàng, mà không bên nào có quyền ảnh hưởng đáng kể đến giá cả hoặc khối lượng hàng hóa được giao dịch. Các doanh nghiệp có thể dễ dàng tham gia hoặc rời thị trường. Các sản phẩm được bán trên thị trường là giống nhau và giá cả cũng tương tự nhau.

2. Thị trường độc quyền

Đó (monopoly) là một hệ thống thị trường không có sự cạnh tranh giữa những người bán và chỉ có một người bán sản phẩm cụ thể đó ra công chúng. Họ có quyền kiểm soát hoàn toàn một thị trường cụ thể, và có khả năng ảnh hưởng đến giá cả, khối lượng sản phẩm và điều kiện kinh doanh.

3. Thị trường cạnh tranh độc quyền

Đây (monopolistic competition) là một dạng thị trường kết hợp các yếu tố của cả thị trường độc quyền và thị trường cạnh tranh. Theo đó, nhiều công ty trong một lĩnh vực bán các sản phẩm tương tự nhưng có sự khác biệt nhất định, qua đó tạo ra một sự đa dạng về sản phẩm trên thị trường. Họ có khả năng kiểm soát giá cả hạn chế, do phải cạnh tranh với các công ty có sản phẩm tương tự.

4. Thị trường độc quyền nhóm

Hệ thống thị trường này (oligopoly) có một vài người bán một số sản phẩm độc đáo và hợp tác với nhau để thống nhất kiểm soát sức mạnh thị trường. Kết quả là, các công ty có thể tăng giá chung để thu lợi nhuận.


Tititada - Đầu tư chứng khoán cùng chuyên gia

Tìm hiểu thêm và nâng cao kiến thức đầu tư chứng khoán. Quản lý rủi ro đầu tư hiệu quả cùng Tititada, chuyên gia đầu tư của riêng bạn.

Bài viết liên quan