Lãi suất tăng, nên gửi tiết kiệm hay tiếp tục đầu tư?

Đây là câu hỏi mà rất nhiều người bắt đầu đặt ra trong thời gian gần đây, khi lãi suất tại Việt Nam có dấu hiệu tăng trở lại từ đầu năm 2026. Nếu bạn đang có tiền nhàn rỗi, hoặc đang đầu tư, chắc chắn bạn sẽ tự hỏi: “Giờ gửi ngân hàng 6–7% gần như chắc chắn, vậy có nên tiếp tục đầu tư nữa không?”

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần nhìn rõ bức tranh tổng thể, thay vì chỉ nhìn vào một yếu tố là lãi suất.

Bức tranh lãi suất tại Việt Nam đang bước vào một chu kỳ mới, với những thay đổi rõ nét so với giai đoạn nới lỏng trước đó. Nếu nhìn lại năm 2025, mặt bằng lãi suất huy động duy trì ở mức tương đối thấp trong bối cảnh chính sách tiền tệ hỗ trợ tăng trưởng. Cụ thể, lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng tại nhóm ngân hàng quốc doanh phổ biến quanh mức 4.5–4.7%/năm, trong khi các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết cao hơn, dao động khoảng 5.3–5.5%/năm. Đây được xem là vùng đáy tương đối nếu so với giai đoạn trước dịch và giai đoạn thắt chặt 2022–2023, phản ánh môi trường thanh khoản dồi dào và chi phí vốn thấp.

Tuy nhiên, bước sang cuối năm 2025 và đặc biệt từ đầu năm 2026, xu hướng đã đảo chiều. Theo ghi nhận từ thị trường, nhiều ngân hàng đã đồng loạt điều chỉnh tăng lãi suất huy động. Nhóm ngân hàng quốc doanh như Vietcombank, BIDV, VietinBank đã nâng lãi suất kỳ hạn 12 tháng lên khoảng 5.2–5.5%/năm. Trong khi đó, khối ngân hàng thương mại cổ phần, đặc biệt là các ngân hàng quy mô vừa và nhỏ, đã đẩy lãi suất lên vùng 6.5–7.5%/năm nhằm gia tăng sức cạnh tranh trong huy động vốn. Đáng chú ý, ở một số chương trình gửi online hoặc ưu đãi, mức lãi suất thậm chí có thể tiệm cận hoặc vượt 8%/năm – mức cao nhất trong vòng hơn một năm trở lại đây.

Diễn biến này không phải là hiện tượng nhất thời, mà phản ánh sự thay đổi trong cán cân cung – cầu vốn của hệ thống ngân hàng. Dữ liệu từ Ngân hàng Nhà nước cho thấy, trong năm 2025, tăng trưởng tín dụng đạt khoảng 18–19%, trong khi huy động vốn chỉ tăng quanh mức 13–14%. Khoảng chênh lệch này tạo ra áp lực thanh khoản mang tính cấu trúc: ngân hàng cho vay ra nhiều hơn tốc độ huy động vào, buộc phải nâng lãi suất để thu hút dòng tiền quay trở lại hệ thống. Trong bối cảnh cạnh tranh huy động gia tăng, đặc biệt giữa nhóm ngân hàng tư nhân, mặt bằng lãi suất vì vậy có xu hướng “nhích lên” theo từng giai đoạn.

Ở góc độ vĩ mô, nền kinh tế Việt Nam vẫn đang duy trì đà tăng trưởng tương đối cao trong khu vực, kéo theo nhu cầu vốn lớn từ phía doanh nghiệp. Các lĩnh vực như sản xuất, xuất khẩu, hạ tầng và bất động sản đều có nhu cầu tín dụng đáng kể trong chu kỳ phục hồi. Trong khi đó, định hướng điều hành của Ngân hàng Nhà nước cho năm 2026 vẫn đặt mục tiêu tăng trưởng tín dụng khoảng 14–15%, tương đương với các năm trước. Khi nhu cầu vốn tiếp tục duy trì ở mức cao, trong khi tăng trưởng tiền gửi dân cư chỉ dao động quanh 12–14%, áp lực lên lãi suất huy động là điều khó tránh khỏi.

Bên cạnh yếu tố nội tại, môi trường lãi suất quốc tế cũng phần nào tác động đến xu hướng trong nước. Dù chu kỳ thắt chặt của các ngân hàng trung ương lớn như Fed đã bước vào giai đoạn cuối, mặt bằng lãi suất toàn cầu vẫn duy trì ở mức cao tương đối so với giai đoạn trước đại dịch. Điều này khiến Việt Nam khó có thể duy trì lãi suất quá thấp trong thời gian dài, đặc biệt khi cần đảm bảo ổn định tỷ giá và kiểm soát dòng vốn.

Tổng hòa các yếu tố trên cho thấy, xu hướng tăng của lãi suất huy động trong giai đoạn hiện tại mang tính chu kỳ và có cơ sở nền tảng rõ ràng. Dù chưa quay lại mức đỉnh của giai đoạn 2022, nhưng mặt bằng lãi suất trong năm 2026 nhiều khả năng sẽ thiết lập vùng cân bằng mới, phổ biến trong khoảng 6–8%/năm tùy theo nhóm ngân hàng và kỳ hạn. Đây là mức vừa đủ để hấp dẫn dòng tiền nhàn rỗi quay lại hệ thống, đồng thời vẫn đảm bảo không gây áp lực quá lớn lên chi phí vốn của nền kinh tế.

Khi lãi suất tăng, điều gì thực sự xảy ra với các loại tài sản?

Trong kinh tế học, lãi suất thường được gọi là “giá của tiền”. Khi giá của tiền tăng lên, tức là chi phí để vay vốn cao hơn, thì gần như toàn bộ hệ thống tài chính, từ người gửi tiền, nhà đầu tư cho đến doanh nghiệp, đều phải điều chỉnh hành vi của mình. Đây không chỉ là một thay đổi nhỏ, mà là một “cú xoay trục” của dòng tiền trong nền kinh tế.

Trước hết, tác động dễ thấy nhất là tiền gửi trở nên hấp dẫn hơn rất nhiều. Nếu bạn có 1 tỷ đồng, gửi ngân hàng ở mức lãi suất 4.7%/năm, bạn nhận được khoảng 47 triệu đồng mỗi năm. Nhưng khi lãi suất tăng lên 7%, con số này trở thành 70 triệu đồng, gần như không có rủi ro. Với nhiều người, đặc biệt là những người ưu tiên sự an toàn, đây là một mức lợi suất đủ tốt để họ cân nhắc giảm tỷ trọng đầu tư vào các tài sản rủi ro.

Theo dữ liệu lịch sử từ các thị trường phát triển, khi lãi suất thực tăng, dòng tiền thường có xu hướng quay trở lại các tài sản an toàn như trái phiếu chính phủ hoặc tiền gửi. Điều này phản ánh một nguyên lý rất cơ bản: khi lợi suất “không rủi ro” tăng lên, phần bù rủi ro của các tài sản khác cũng phải tăng theo. Nếu không, nhà đầu tư sẽ không có lý do gì để chấp nhận rủi ro.

Đây chính là lý do thứ hai: các tài sản rủi ro như chứng khoán, bất động sản hay startup thường chịu áp lực khi lãi suất tăng. Khi bạn có thể kiếm 6–7% một cách gần như chắc chắn, bạn sẽ đòi hỏi mức lợi nhuận cao hơn đáng kể khi đầu tư vào cổ phiếu hoặc bất động sản – có thể là 12%, 15% hoặc hơn. Điều này khiến định giá của các tài sản rủi ro phải điều chỉnh xuống để phù hợp với kỳ vọng mới.

Trong thị trường chứng khoán, điều này thể hiện rất rõ qua mô hình chiết khấu dòng tiền (DCF). Khi lãi suất tăng, tỷ lệ chiết khấu cũng tăng, dẫn đến giá trị hiện tại của các dòng tiền tương lai giảm xuống. Đây là lý do tại sao trong các chu kỳ tăng lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), thị trường chứng khoán toàn cầu thường biến động mạnh, đặc biệt là các cổ phiếu tăng trưởng – những doanh nghiệp có lợi nhuận kỳ vọng nằm xa trong tương lai.

Bên cạnh đó, lãi suất tăng còn tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp. Khi chi phí vay vốn tăng, lợi nhuận bị thu hẹp, đặc biệt với những ngành sử dụng đòn bẩy tài chính cao. Bất động sản là một ví dụ điển hình. Không chỉ doanh nghiệp chịu chi phí lãi vay cao hơn, mà người mua nhà cũng bị ảnh hưởng.

Ví dụ, nếu bạn vay 4 tỷ đồng trong 20 năm với lãi suất 9%, mỗi tháng bạn phải trả khoảng 35 triệu đồng. Nhưng nếu lãi suất tăng lên 11%, khoản thanh toán hàng tháng có thể lên tới 41 triệu đồng, tức tăng gần 15%. Sự gia tăng này không chỉ ảnh hưởng đến quyết định mua nhà của cá nhân, mà còn làm giảm nhu cầu chung trên thị trường, từ đó tác động trực tiếp đến doanh thu và dòng tiền của các doanh nghiệp bất động sản.

Không chỉ bất động sản, các ngành như xây dựng, sản xuất, hạ tầng,  những ngành phụ thuộc nhiều vào vốn vay, cũng chịu áp lực tương tự. Khi chi phí vốn tăng, nhiều doanh nghiệp buộc phải trì hoãn đầu tư, cắt giảm mở rộng, hoặc chấp nhận lợi nhuận thấp hơn.

Một tác động quan trọng khác nhưng ít được chú ý là lãi suất tăng làm thay đổi hành vi tiêu dùng. Khi người dân phải trả nhiều hơn cho các khoản vay như mua nhà, mua xe, họ sẽ có xu hướng giảm chi tiêu ở các lĩnh vực khác. Điều này ảnh hưởng lan tỏa đến toàn bộ nền kinh tế, từ bán lẻ, dịch vụ cho đến du lịch.

Tuy nhiên, bức tranh không hoàn toàn tiêu cực. Nếu nhìn dài hạn, thị trường chứng khoán vẫn là một trong những kênh đầu tư hiệu quả nhất. Theo dữ liệu lịch sử từ nhiều thị trường, lợi suất trung bình dài hạn của cổ phiếu thường dao động khoảng 10–12% mỗi năm, cao hơn đáng kể so với lãi suất tiết kiệm. Điều này phản ánh thực tế rằng cổ phiếu đại diện cho tăng trưởng của doanh nghiệp và nền kinh tế, trong khi tiền gửi chỉ mang lại lợi suất cố định.

Quan trọng hơn, chính những giai đoạn lãi suất tăng – khi thị trường điều chỉnh và tâm lý trở nên thận trọng – lại thường là lúc xuất hiện cơ hội đầu tư hấp dẫn nhất. Khi định giá giảm, nhà đầu tư dài hạn có thể mua được những tài sản tốt với mức giá hợp lý hơn. Lịch sử cho thấy nhiều chu kỳ tăng trưởng mạnh của thị trường bắt đầu từ những giai đoạn bi quan như vậy.

Nói cách khác, lãi suất tăng không chỉ là “tin xấu” cho nhà đầu tư. Nó là một cơ chế tái định giá của thị trường, buộc dòng tiền phải phân bổ lại một cách hợp lý hơn. Những nhà đầu tư hiểu được điều này sẽ không chỉ phản ứng, mà còn tận dụng được cơ hội.

Vậy nên gửi tiết kiệm hay đầu tư?

Câu trả lời thực ra không nằm ở việc “chọn một trong hai”, mà nằm ở cách bạn hiểu vai trò của từng loại tài sản trong danh mục của mình. Lãi suất tăng không phải là tín hiệu để dừng đầu tư, mà là một tín hiệu rất quan trọng cho thấy môi trường tài chính đang thay đổi, và bạn cần điều chỉnh lại chiến lược cho phù hợp. Trong tài chính, có một nguyên tắc cơ bản: không có một loại tài sản nào luôn tốt trong mọi giai đoạn. Khi lãi suất thấp, tiền rẻ, dòng tiền thường chảy vào các tài sản rủi ro như chứng khoán và bất động sản. Nhưng khi lãi suất tăng, chi phí vốn tăng lên, dòng tiền có xu hướng quay lại các tài sản an toàn hơn như tiền gửi hoặc trái phiếu. Điều này tạo ra các chu kỳ lên – xuống của thị trường, và cũng chính là cơ hội cho những nhà đầu tư hiểu rõ cách vận hành của danh mục.

Một danh mục đầu tư hợp lý vì vậy không nên chỉ có một loại tài sản. Thay vào đó, nó cần có sự kết hợp giữa tài sản an toàn (tiền mặt, tiết kiệm, trái phiếu) và tài sản tăng trưởng (cổ phiếu, bất động sản, quỹ đầu tư). Theo nhiều nghiên cứu dài hạn của Vanguard Group, yếu tố quyết định hiệu quả đầu tư không phải là việc chọn đúng cổ phiếu, mà là phân bổ tài sản – tức là bạn chia tiền của mình vào các nhóm tài sản khác nhau như thế nào. Trong nhiều trường hợp, phân bổ tài sản có thể giải thích tới 80–90% hiệu quả dài hạn của danh mục. Điều này có nghĩa là việc bạn giữ bao nhiêu tiền mặt, bao nhiêu cổ phiếu quan trọng hơn rất nhiều so với việc bạn chọn mã cổ phiếu nào.

Khi lãi suất tăng, điều đầu tiên xảy ra là giá của các tài sản rủi ro thường điều chỉnh. Không phải vì doanh nghiệp ngay lập tức trở nên tệ hơn, mà vì kỳ vọng lợi nhuận của nhà đầu tư thay đổi. Nếu trước đây bạn chấp nhận đầu tư vào cổ phiếu với kỳ vọng 10%/năm khi lãi suất tiết kiệm chỉ 4–5%, thì khi lãi suất tăng lên 7%, bạn sẽ đòi hỏi mức lợi nhuận cao hơn từ cổ phiếu. Để đạt được mức lợi nhuận kỳ vọng cao hơn, giá cổ phiếu cần giảm xuống để tạo ra “biên an toàn”. Đây là lý do tại sao thị trường thường điều chỉnh trong môi trường lãi suất tăng.

Nhưng chính ở điểm này, rất nhiều nhà đầu tư cá nhân lại mắc sai lầm. Khi thị trường giảm, họ cảm thấy lo lắng và bắt đầu bán cổ phiếu để chuyển sang gửi tiết kiệm – nơi có mức lợi suất “chắc chắn” hơn. Về mặt tâm lý, điều này hoàn toàn dễ hiểu. Theo nghiên cứu của Dalbar, nhà đầu tư cá nhân thường có xu hướng mua khi thị trường tăng và bán khi thị trường giảm, dẫn đến hiệu suất đầu tư thực tế thấp hơn rất nhiều so với hiệu suất của thị trường. Nói cách khác, họ phản ứng theo cảm xúc thay vì theo chiến lược.

Đó là lý do vì sao khái niệm tái cân bằng danh mục trở nên cực kỳ quan trọng. Hãy lấy một ví dụ đơn giản. Giả sử bạn xây dựng danh mục ban đầu với tỷ trọng 50% tiền mặt/tiết kiệm và 50% cổ phiếu. Khi thị trường giảm 20%, phần cổ phiếu của bạn sẽ giảm xuống còn khoảng 40% tổng danh mục, trong khi tiền mặt vẫn giữ nguyên. Nếu bạn không làm gì, danh mục của bạn sẽ ngày càng nghiêng về phía an toàn, đồng nghĩa với việc giảm khả năng tăng trưởng dài hạn.

Theo nguyên tắc quản lý danh mục, lúc này bạn nên mua thêm cổ phiếu để đưa tỷ trọng quay lại mức 50%. Nghe thì có vẻ “ngược đời”, vì bạn đang mua khi thị trường giảm. Nhưng thực tế, đây chính là cách để bạn mua tài sản ở mức giá thấp hơn. Một nghiên cứu của JPMorgan Asset Management chỉ ra rằng, phần lớn lợi nhuận dài hạn của thị trường chứng khoán đến từ một số ít những phiên tăng mạnh. Nếu bạn đứng ngoài thị trường trong những thời điểm đó, hiệu suất đầu tư sẽ giảm đáng kể. Và điều trớ trêu là những phiên tăng mạnh này thường xảy ra ngay sau những giai đoạn thị trường giảm sâu, khi tâm lý nhà đầu tư vẫn còn rất tiêu cực.

Ngược lại, nếu bạn bán cổ phiếu khi thị trường đang giảm để chuyển sang gửi tiết kiệm, bạn đang vô tình làm hai điều bất lợi cùng lúc. Thứ nhất, bạn khóa lại khoản lỗ ở mức giá thấp. Thứ hai, bạn làm danh mục trở nên quá an toàn, khiến khả năng phục hồi và tăng trưởng trong tương lai bị hạn chế. Đây chính là cái bẫy mà rất nhiều nhà đầu tư mắc phải: họ cảm thấy an toàn hơn trong ngắn hạn, nhưng lại đánh đổi tăng trưởng trong dài hạn.

Điều quan trọng cần hiểu là mỗi loại tài sản có một vai trò khác nhau. Tiền mặt và tiết kiệm giúp bạn ổn định, thanh khoản và giảm rủi ro. Cổ phiếu và các tài sản tăng trưởng giúp bạn đánh bại lạm phát và gia tăng tài sản theo thời gian. Khi lãi suất tăng, vai trò của tiền mặt trở nên hấp dẫn hơn, nhưng điều đó không có nghĩa là bạn nên từ bỏ hoàn toàn các tài sản tăng trưởng. Thay vào đó, bạn cần điều chỉnh tỷ trọng sao cho phù hợp với khẩu vị rủi ro và mục tiêu tài chính của mình.

Cuối cùng, đầu tư không phải là việc phản ứng với từng biến động ngắn hạn, mà là một quá trình dài hạn có kỷ luật. Lãi suất sẽ tăng rồi lại giảm. Thị trường sẽ lên rồi lại xuống. Nhưng nếu bạn có một danh mục được phân bổ hợp lý và kiên trì với nguyên tắc tái cân bằng, bạn sẽ không cần phải đoán đúng thị trường, mà vẫn có thể đạt được kết quả tốt trong dài hạn. Và đó mới chính là cách tiếp cận bền vững trong đầu tư.

Câu trả lời thực tế không nằm ở việc “chọn một trong hai”, mà nằm ở cách nhà đầu tư cân bằng giữa an toàn và tăng trưởng trong bối cảnh lãi suất thay đổi. Khi mặt bằng lãi suất đi lên, đây không phải là tín hiệu để dừng đầu tư, mà là thời điểm để tái cấu trúc danh mục một cách hợp lý hơn. Bởi trong đầu tư, không có loại tài sản nào luôn chiếm ưu thế ở mọi chu kỳ. Lãi suất tăng đơn giản là một biến số quan trọng làm thay đổi dòng tiền trên thị trường.

Trong giai đoạn lãi suất thấp, dòng tiền rẻ thường chảy mạnh vào các tài sản rủi ro như cổ phiếu hay bất động sản, đẩy định giá lên cao. Ngược lại, khi lãi suất tăng, tiền gửi và các công cụ thu nhập cố định trở nên hấp dẫn hơn, khiến dòng tiền có xu hướng dịch chuyển. Điều này tạo áp lực điều chỉnh lên thị trường chứng khoán, không hẳn vì nội tại doanh nghiệp xấu đi ngay lập tức, mà chủ yếu do kỳ vọng lợi nhuận của nhà đầu tư thay đổi. Khi lãi suất tiết kiệm tăng lên 6–7%, nhà đầu tư sẽ đòi hỏi mức sinh lời cao hơn từ cổ phiếu, kéo theo việc định giá cần điều chỉnh xuống để tạo biên an toàn.

Trong bối cảnh đó, vai trò của phân bổ tài sản trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy hiệu quả đầu tư dài hạn phần lớn đến từ cách phân bổ giữa các nhóm tài sản, thay vì việc chọn đúng từng cổ phiếu riêng lẻ. Một danh mục hợp lý luôn cần có sự kết hợp giữa tiền mặt/tiết kiệm để đảm bảo an toàn và thanh khoản, cùng với cổ phiếu hoặc tài sản tăng trưởng để tạo ra lợi nhuận dài hạn. Khi lãi suất thay đổi, nhà đầu tư không nên “xoay trục hoàn toàn”, mà cần điều chỉnh tỷ trọng để phù hợp với bối cảnh mới.

Ví dụ, với một danh mục cân bằng 50% tiền mặt và 50% cổ phiếu, khi thị trường chứng khoán điều chỉnh do áp lực lãi suất, tỷ trọng cổ phiếu có thể giảm xuống còn 40–45%. Theo nguyên tắc quản lý danh mục, đây không phải là tín hiệu để bán tiếp, mà ngược lại, là thời điểm để mua bổ sung nhằm đưa danh mục về trạng thái cân bằng ban đầu. Việc này giúp nhà đầu tư tận dụng được mức giá thấp hơn của thị trường, đồng thời duy trì đúng chiến lược đầu tư dài hạn.

Tuy nhiên, thực tế trên thị trường lại cho thấy hành vi ngược lại. Khi thị trường giảm, nhiều nhà đầu tư có xu hướng bán cổ phiếu để chuyển sang gửi tiết kiệm, đặc biệt khi lãi suất đang ở mức hấp dẫn. Điều này về mặt tâm lý là dễ hiểu, nhưng về mặt tài chính lại tiềm ẩn rủi ro lớn. Việc bán tài sản trong giai đoạn giảm sâu đồng nghĩa với việc chốt lỗ ở vùng giá thấp, trong khi lại bỏ lỡ cơ hội phục hồi sau đó. Lịch sử thị trường cho thấy, những nhịp tăng mạnh nhất thường xuất hiện ngay sau các giai đoạn điều chỉnh, khi tâm lý nhà đầu tư vẫn còn thận trọng.

Ở chiều ngược lại, việc giữ tỷ trọng tiền mặt quá cao trong thời gian dài cũng khiến danh mục mất đi động lực tăng trưởng, đặc biệt trong bối cảnh lạm phát vẫn hiện hữu. Điều này đặt ra một bài toán quen thuộc: nếu quá an toàn, bạn sẽ khó gia tăng tài sản; nhưng nếu quá mạo hiểm, bạn lại đối mặt với rủi ro biến động ngắn hạn.

Vì vậy, cách tiếp cận hợp lý không phải là “all-in” vào một loại tài sản, mà là duy trì sự cân bằng linh hoạt. Lãi suất tăng khiến tiền gửi trở nên hấp dẫn hơn, nhưng không thể thay thế hoàn toàn vai trò của các tài sản tăng trưởng. Ngược lại, thị trường điều chỉnh có thể tạo ra những mức định giá hấp dẫn hơn cho nhà đầu tư dài hạn.

Tựu trung lại, lãi suất tăng không phải là một “tín hiệu hành động” đơn lẻ, mà là một phần của chu kỳ tài chính. Nhà đầu tư cần nhìn nó trong tổng thể danh mục của mình. Việc quan trọng không phải là dự đoán chính xác thị trường sẽ đi lên hay đi xuống trong ngắn hạn, mà là giữ được kỷ luật phân bổ tài sản và tái cân bằng đúng thời điểm. Đây mới là yếu tố quyết định hiệu quả đầu tư trong dài hạn, thay vì những quyết định mang tính phản ứng theo tin tức hoặc cảm xúc thị trường.

Vậy kết luận lại, khi lãi suất tăng, nên gửi tiết kiệm hay đầu tư?

Câu trả lời là: kết hợp cả hai một cách thông minh.

Gửi tiết kiệm giúp bạn có sự an toàn và thanh khoản. Đầu tư giúp bạn tăng trưởng tài sản trong dài hạn. Và trong nhiều trường hợp, khi lãi suất tăng và thị trường điều chỉnh, đó lại chính là thời điểm tốt để tích lũy tài sản với mức giá hấp dẫn hơn.

Cuối cùng, điều quan trọng nhất không phải là lãi suất đang ở mức bao nhiêu, mà là bạn hiểu vai trò của nó trong danh mục đầu tư của mình như thế nào. Lãi suất tăng có thể khiến bạn muốn chuyển sang an toàn, nhưng nếu bạn chỉ chạy theo lãi suất mà bỏ qua mục tiêu dài hạn, bạn có thể đánh mất cơ hội tăng trưởng tài sản.